Odra w Kanadzie: ognisko, które odebrało krajowi status eliminacji

Ognisko odry w Ontario, które przyczyniło się do utraty przez Kanadę statusu kraju wolnego od tej choroby w listopadzie 2025 roku, objęło ponad 2,3 tys. osób. Analiza opublikowana w „The BMJ” pokazuje, że epidemia rozwijała się głównie w społecznościach o historycznie niskim poziomie wyszczepienia, powiązanych bliskimi więzami z innymi krajami.

Co ustalili badacze

Kanada uzyskała status kraju wolnego od odry w 1998 roku, po wprowadzeniu schematu dwóch dawek szczepionki i krajowego programu doszczepiania dzieci w wieku szkolnym. Autorzy badania przeanalizowali przypadki zgłoszone do systemu nadzoru epidemiologicznego w Ontario między 28 października 2024 a 6 października 2025 roku.

W ciągu 49 tygodni odnotowano 2377 przypadków, w tym 2064 potwierdzone i 313 prawdopodobnych. Aż 90 proc. chorych należało do historycznie niedoszczepionych społeczności, a na resztę populacji choroba przeniosła się w ograniczonym stopniu. Pozostałe dane wyglądają następująco:

• 73 proc. przypadków dotyczyło osób w wieku do 19 lat,
• 2121 osób (89 proc.) nie było zaszczepionych, a w 97 przypadkach (4 proc.) status szczepienia był nieznany,
• 166 osób trafiło do szpitala, w tym 13 na oddział intensywnej terapii,
• odnotowano 51 zakażeń w ciąży i 10 wrodzonych zakażeń odrą,
• wystąpił jeden przypadek zapalenia mózgu i jeden zgon niemowlęcia.

Wirus nie zna granic

Badania laboratoryjne wykazały, że za ognisko odpowiadał jeden charakterystyczny szczep wirusa. Wykryto go później także w innych częściach Kanady oraz w Stanach Zjednoczonych, Meksyku i Holandii. Badacze tłumaczą to bliskimi kontaktami wewnątrz społeczności i między nimi oraz wysoką zakaźnością odry.

Autorzy zastrzegają, że dane z nadzoru mają swoje ograniczenia, więc rzeczywista liczba zachorowań i powikłań może być wyższa. Udział przypadków w społecznościach niedoszczepionych jest prawdopodobnie zaniżony. Utrudnieniem było m.in. brak zaufania części mieszkańców oraz obawy pracowników służby zdrowia przed stygmatyzacją tych grup. Jednocześnie niewielkie przeniesienie choroby poza te społeczności świadczy ich zdaniem o wysokiej akceptacji szczepień w ogólnej populacji i o skuteczności lokalnych partnerów, którzy w trakcie reakcji na ognisko pomagali uzupełniać braki w odporności.

Nie tylko szczepionki

W komentarzu redakcyjnym Jennifer Nuzzo z Brown University School of Public Health ostrzega, że utrata statusu przez Kanadę pokazuje rosnącą podatność na choroby zakaźne nawet w zamożnych krajach. Według niej eliminacja odry wymaga nie tylko wysokiego odsetka zaszczepionych, lecz także czułego nadzoru, możliwości laboratoryjnych, szybkich dochodzeń epidemiologicznych, terminowego raportowania, skutecznych działań służb zdrowia i zaufania społecznego. Gdy kraj nie zatrzyma odry u siebie, innym państwom trudniej utrzymać chorobę z dala od swoich granic.

Autorzy badania podkreślają, że kluczowe będzie wzmacnianie systemów szczepień, podnoszenie poziomu wyszczepienia i stałe, dopasowane kulturowo budowanie zaufania do szczepień.

Co to oznacza dla Polski

Badanie dotyczy Kanady, ale wnioski są uniwersalne. Odra jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób, więc nawet lokalne luki w odporności mogą wystarczyć do wybuchu ogniska, a podróże i więzi rodzinne szybko roznoszą wirusa ponad granicami. Przykład Holandii, gdzie wykryto ten sam szczep, pokazuje, że dotyczy to także Europy.

W Polsce szczepienie przeciw odrze jest obowiązkowe i wchodzi w skład kalendarza szczepień dzieci, w tym szczepionki skojarzonej przeciw odrze, śwince i różyczce. W praktyce warto sprawdzić w książeczce zdrowia lub w dokumentacji medycznej, czy dziecko i dorośli w rodzinie mają komplet dawek, zwłaszcza przed podróżami zagranicznymi. Szczególnie ważne jest to w sytuacji, gdy w domu są niemowlęta, które nie mogą jeszcze być zaszczepione, oraz kobiety w ciąży. Wątpliwości najlepiej rozwiać u lekarza rodzinnego lub pediatry.

Źródło: Medical Xpress – „Measles outbreak that contributed to Canada losing elimination status highlights risks from persistent immunity gaps”